---

Zapraszamy do współpracy z naszym biurem rachunkowym:

Biuro rachunkowe | Usługi księgowe | Łódź | Kontakt | 601-332-331

Prowadzenie: | Księgi handlowe | Książki przychodów i rozchodów | Ryczałt | Kadry | Płace | ZUS | CIT | PIT | VAT | KRS

---

---

Wymóg jednomyślnego porozumienia

Jednomyślność, czyli wymóg osiągnięcia porozumienia przez wszystkie państwa członkowskie UE, to jedna z zasad głosowania w Radzie Europejskiej. Rada musi stosować zasadę głosowania jednomyślnego w odniesieniu do kilku obszarów polityk, które państwa członkowskie uznają za „wrażliwe”.

Obszary polityki wymagające jednomyślności

Obszary polityk, w których przypadku Rada stanowi jednomyślnie, zostały wyczerpująco określone w traktatach.

Jednolity akt europejski podpisany w 1986 roku zmienił traktat rzymski w celu dodania impetu integracji europejskiej oraz zakończenia procesu tworzenia rynku wewnętrznego. Zmniejszył on liczbę obszarów polityk wymagających jednomyślności do przyjęcia nowych przepisów.

Rada UE to miejsce, w którym ministrowie ze wszystkich krajów UE negocjują i uchwalają unijne prawo.

Najnowsze poprawki wprowadzone do traktatów, w postaci traktatu lizbońskiego, weszły w życie w 2009 roku, co doprowadziło do zwiększenia liczby obszarów polityk, do których zastosowanie ma głosowanie większością kwalifikowaną w Radzie.

Ograniczona liczba obszarów polityk, uznanych za „wrażliwe”, nadal wymaga jednomyślności:

• podatki;
• pomoc społeczna lub opieka społeczna;
• przystępowanie do UE nowych państw członkowskich;
• wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa (WPZiB), w tym wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony (WPBiO);
• operacyjna współpraca policyjna pomiędzy państwami członkowskimi.

Odstępstwa – klauzule pomostowe

Tym niemniej klauzule pomostowe , które umożliwiają odstępstwa od pierwotnie przewidzianych w traktatach procedur ustawodawczych, dopuszczają procedury, które umożliwiają zastąpienie głosowania na zasadzie jednomyślności głosowaniem większością kwalifikowaną, lub zmianę procedur decyzyjnych obowiązujących w konkretnych dziedzinach.

Na przykład w oparciu o klauzule pomostowe Rada Europejska może jednomyślnie przyjąć decyzję upoważniającą Radę do stanowienia większością kwalifikowaną, zobacz:

• art. 48 ust. 7 Traktatu o Unii Europejskiej – TUE;
• art. 31 ust. 3 TUE (WPZiB);
• art. 312 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – TFUE (Wieloletnie ramy finansowe – WRF).

Co więcej, w oparciu o klauzule pomostowe Rada Unii Europejskiej może, jednomyślnie i po zasięgnięciu opinii Parlamentu Europejskiego, przyjąć decyzję o zastosowaniu zwykłej procedury ustawodawczej w odniesieniu do konkretnych spraw, na przykład:

• art. 81 ust. 3 TFUE (prawo rodzinne o skutkach transgranicznych);
• art. 153 ust. 2 TFUE (polityka społeczna);
• art. 192 ust. 2 TFUE (polityka ochrony środowiska).

Ponadto w oparciu o klauzule pomostowe Rada może jednomyślnie przyjąć decyzję o stanowieniu większością kwalifikowaną (art. 333 TFUE – wzmocniona współpraca).

Dodatkowo, zgodnie z art. 293 ust. 1 TFUE, jeśli Rada stanowi na wniosek Komisji, może ona, z wyjątkiem kilku przypadków, zmienić ten wniosek, stanowiąc jednomyślnie.

Za: EU

Politycy europejscy „lubiący” korzystać z „prawa veta”

Viktor Orban

Viktor Mihály Orbán – węgierski polityk i prawnik, od 1990 poseł do Zgromadzenia Narodowego (dziewięciu kolejnych kadencji), przewodniczący Fideszu (w latach 1993–2000 i od 2003), premier Węgier w latach 1998–2002 i od 2010.

Krytyka Viktora Orbana

Polityka prowadzona przez Viktora Orbána po powrocie w 2010 do władzy określana jest przez jego krytyków jako prowadząca do erozji demokracji na Węgrzech i zwracająca ten kraj w kierunku państwa autorytarnego. Zdaniem krytyków rządy węgierskiego premiera doprowadziły do rozkładu demokratycznych struktur Węgier, w tym znaczącego ograniczenia niezależności i niezawisłości władzy sądowniczej. Rząd oskarżany jest również o podejmowanie działań ograniczających wolność prasy, takich jak przejęcie kontroli nad mediami państwowymi i niemalże wszystkimi mediami prywatnymi (według badania z 2017 90% wszystkich węgierskich mediów kontrolowanych było wówczas przez rząd lub węgierskich właścicieli będących stronnikami Viktora Orbána).

Polityka otwartych drzwi

Mimo wielu słów krytyki nie można Viktorowi Orbanowi odmówić elastyczności w polityce. Nigdzie nie zamyka za sobą drzwi, rozmawia z każdym, a prawdopodobnie na końcu staje za tym kto daje perspektywę największych korzyści. I mniejsza o to czy chodzi o dobro Węgier czy o, jak sugeruje część przeciwników własną kieszeń czy o jedno i drugie.

Bazując na węgierskich doświadczeniach dwóch wojen światowych Viktor Orbána prowadzi politykę nie wplątywania Węgier w rywalizację pomiędzy USA i Chinami, a w wymiarze lokalnym w wojnę rosyjsko – ukraińską czy mówiąc szerzej w konflikt zachodnio – rosyjski. Stąd utrzymuje politykę wielowektorowości – chęci utrzymywania równego dystansu wobec każdego z biegunów, a także prób współpracy z każdym.

Ocena polityki polskiej

Viktor Orbán zarzuca Polsce oddalanie się od Grupy Wyszehradzkiej oraz współudział w tworzeniu „nowej osi”: Waszyngton – Warszawa – Kijów. Jednocześnie uważa, że jednobiegunowa polityka polska skazana jest na porażkę, gdyż Polska nie posiada wystarczających zasobów własnych (w domyśle ropy naftowej i gazu ziemnego).

Debata nad programem prezydencji Węgier z premierem Viktorem Orbánem

9 października 2024 posłowie do PE omówili z premierem Viktorem Orbánem priorytety Węgier na sześciomiesięczną prezydencję w Radzie, która rozpoczęła się 1 lipca 2024.

Przewodnicząca Parlamentu Europejskiego Roberta Metsola zauważyła w swoim wystąpieniu otwierającym, że węgierska prezydencja przypada w czasie, gdy UE podejmuje „znaczące kroki naprzód”, w tym „wspiera Ukrainę, wzmacnia europejską konkurencyjność i buduje bardziej stabilną, bezpieczną Europę”. Przypomniała, że Parlament jest domem demokracji, „gdzie rządy prawa i wolność słowa są nienaruszalne” i gdzie „nie zawsze możemy się zgadzać, ale zawsze będziemy dawać przestrzeń do pełnej szacunku wymiany poglądów”.

Wezwanie do zmian

„UE musi się zmienić” – powiedział premier Viktor Orbán, dodając, że węgierska prezydencja ma być głosem i katalizatorem zmian. Według Orbána sytuacja UE jest znacznie poważniejsza niż w 2011 r., podczas pierwszej węgierskiej prezydencji w UE, powołując się na wojnę na Ukrainie, eskalację konfliktów na Bliskim Wschodzie i w Afryce, migrację, zagrożenia dla strefy Schengen i utratę przez Europę globalnej konkurencyjności.

Orbán obiecał, że Węgry będą uczciwym i konstruktywnym pośrednikiem podczas rotacyjnej prezydencji w Radzie UE, w tym w odniesieniu do oczekujących 52 dokumentów legislacyjnych, które muszą zostać sfinalizowane, i jest gotowy do rozpoczęcia negocjacji międzyinstytucjonalnych z Parlamentem.

Konkurencyjność priorytetem

Podkreślił konkurencyjność jako kluczową kwestię dla prezydencji, zauważając, że wzrost gospodarczy UE w ciągu ostatnich dwóch dekad był znacznie niższy niż w Chinach i USA, a udział UE w światowym handlu również spadł. Wskazując na ceny energii jako kluczową przeszkodę, Orbán powiedział, że „w wyniku odejścia od rosyjskich źródeł energii, UE straciła znaczny wzrost PKB”. „Nie powinniśmy popadać w iluzję, że zielona transformacja sama w sobie stanowi rozwiązanie problemu”, argumentował, dodając, że dekarbonizacja doprowadziła do spowolnienia produktywności i utraty miejsc pracy.

Problemy z napływem emigrantów

W kwestii migracji Orbán ostrzegł, że „bez zewnętrznych punktów szybkiego reagowania nie możemy chronić Europejczyków przed nielegalną migracją”. „Unijny system azylowy po prostu nie działa. Nielegalna migracja doprowadziła do wzrostu antysemityzmu, przemocy wobec kobiet i homofobii” – stwierdził. Zaproponował organizowanie regularnych „szczytów Schengen” i nalegał, by Bułgaria i Rumunia stały się pełnoprawnymi członkami strefy swobodnego przemieszczania się do końca roku.

Kierunki rozszerzania UE

W kwestii rozszerzenia, Orbán wezwał do przyspieszenia akcesji krajów Bałkanów Zachodnich i podkreślił, że „bez przystąpienia Serbii nie możemy ustabilizować Bałkanów”.

Premier Węgier opowiedział się za unijnym przemysłem obronnym, przyjaznym rolnikom i konkurencyjnym sektorem rolnym oraz za znaczeniem unijnej polityki spójności. „Fundusze spójności to nie jałmużna ani darowizna, to jedna z największych form polityki inwestycyjnej w UE i warunek wstępny zrównoważenia jednolitego rynku” – powiedział.

Odpowiedź Przewodniczącej Komisji Europejskiej

Odpowiadając premierowi Orbánowi, von der Leyen potwierdziła zaangażowanie UE we wspieranie Węgier po ostatnich powodziach i nakreśliła trzy kluczowe priorytety: Ukrainę, konkurencyjność i migrację. Skrytykowała stanowisko Węgier w sprawie Rosji, ubolewając, że „w szczególności jedno państwo członkowskie” nadal próbuje kupować paliwa kopalne z Rosji, pomimo zobowiązania UE do niezależności energetycznej. Jeśli chodzi o migrację, potępiła decyzję Węgier o zwolnieniu skazanych przemytników i zakwestionowała politykę wizową, taką jak zapraszanie obywateli Rosji do UE bez dodatkowych kontroli, ostrzegając, że „czyni to Węgry zagrożeniem dla bezpieczeństwa, nie tylko dla Węgier, ale dla wszystkich państw członkowskich”. Podkreślając potencjał kraju w UE, wezwała go do „służenia sprawie jedności europejskiej”, a nie odchodzenia od wspólnych wartości. (Jej pełne przemówienie jest dostępne tutaj).

Przedstawiciele grup politycznych

Większość mówców w Parlamencie skrytykowała węgierskiego premiera za działania od czasu objęcia przez ten kraj prezydencji w Radzie, a także za przekształcenie Węgier w reżim hybrydowy, podważanie walki Ukrainy z rosyjską agresją i współpracę z nieliberalnymi reżimami w Moskwie i Pekinie. Większość mówców wyraziła zaniepokojenie całkowitym brakiem szacunku dla wartości UE okazywanym przez węgierskiego premiera, a także zarzutami o szerzącą się korupcję na Węgrzech. Wielu posłów do PE wyraziło solidarność z narodem węgierskim cierpiącym z powodu ograniczania przez rząd niezależności sądownictwa, wolności mediów i społeczeństwa obywatelskiego. Kilku z nich stwierdziło, że przyznanie Węgrom rotacyjnej prezydencji było błędem i wezwało do zawieszenia ich prawa głosu w Radzie zgodnie z procedurą art. 7.

Inni mówcy nie zgodzili się z tym, chwaląc węgierski rząd za jego stanowisko w sprawie migracji i za umieszczenie konkurencyjności na szczycie swoich priorytetów. Chwalili Węgry jako obrońcę tradycyjnych wartości i skorzystali z okazji, aby argumentować, że polityka zielonej transformacji i uciążliwe przepisy UE niszczą europejską gospodarkę.

Za: PE

Weto prezydenckie w Polsce jako współczesny element liberum veto?

Porównanie współczesnego weta prezydenckiego do dawnego liberum veto pojawia się często w debacie publicznej, szczególnie wtedy, gdy prezydent blokuje ustawy popierane przez większość parlamentarną. Choć oba mechanizmy łączy możliwość zatrzymania decyzji większości, ich charakter, cele i konsekwencje są różne.

Czym było liberum veto?

Liberum veto było zasadą obowiązującą w dawnej Rzeczpospolita Obojga Narodów, zgodnie z którą jeden poseł mógł zerwać obrady sejmu i unieważnić wszystkie wcześniej podjęte uchwały. Mechanizm ten wynikał z idei jednomyślności szlachty i miał chronić wolność obywatelską przed dominacją większości.

W praktyce jednak liberum veto prowadziło do:

• paraliżu państwa,
• blokowania reform,
• osłabienia władzy centralnej,
• ingerencji obcych mocarstw w politykę kraju.

W XVIII wieku stało się symbolem politycznej anarchii i jedną z przyczyn upadku państwa. W literaturze najczęściej jest mowa o zerwaniu 73 sejmów. Podział posłów zrywających sejm ze względu na pochodzenie wygląda następująco:

• 28 posłów z ziem litewskich,
• 24 posłów z ziem Rusi,
• 12 posłów z ziem Wielkopolski i Mazowsza,
• 9 posłów z Małopolski.

Trzy razy zerwał sejm reprezentant sejmiku wileńskiego, cztery razy upickiego. Powszechnie za pierwszy przypadek zerwania sejmu uważa się wystąpienie posła Władysława Sicińskiego z 9 marca 1652 roku. W rzeczywistości do pierwszego zerwania doszło już w 1639 rok. Sprawcą był poseł Jerzy Lubomirski. W obu wystąpieniach chodziło o brak zgody na przedłużenie obrad sejmu powyżej przewidzianych prawem 6 tygodni.

Do całkowitego paraliżu prac sejmu doszło w czasach saskich. Za Augusta II Mocnego na trzynaście sejmów tylko cztery doszły do skutku, a za Augusta III na trzynaście sejmów zerwano wszystkie. Od 1764 roku za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego liberum veto wyszło praktycznie z użycia, zasada jednomyślności nie dotyczyła bowiem sejmów skonfederowanych. Posłowie zawiązywali więc konfederację na początku obrad, aby zapobiec ich zerwaniu.

W czasach liberum veto istniał też pewien zamiennik liberum veto – poseł, który sprzeciwiał się podejmowanej uchwale, mógł zgłosić sisto activitatem (z łac. wstrzymuję czynność), które zatrzymywało proces podjęcia uchwały do czasu osiągnięcia kompromisu akceptowalnego przez wszystkich.

Na czym polega współczesne weto prezydenckie?

Weto prezydenckie to uprawnienie głowy państwa do odmowy podpisania ustawy uchwalonej przez parlament. W Polsce prezydent może skierować ustawę do ponownego rozpatrzenia przez Sejm.

Nie jest to jednak blokada absolutna. Parlament może odrzucić weto większością kwalifikowaną 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

Oznacza to, że:

• prezydent nie unieważnia działania parlamentu,
• proces ustawodawczy może zostać wznowiony,
• istnieje konstytucyjny mechanizm równowagi władz.

Obecne prawo weta (weto ustawodawcze) zostało wprowadzone Konstytucją RP z 1997 roku, która daje prezydentowi 21 dni na podpisanie ustawy lub przekazanie jej do Sejmu z umotywowanym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie (weto).

Podobieństwa między liberum veto a wetem prezydenckim

Możliwość zatrzymania decyzji większości

W obu przypadkach pojedynczy podmiot:

• poseł w dawnej Polsce,
• prezydent we współczesnym państwie,

może zatrzymać proces polityczny popierany przez większość.

Funkcja ochronna

Oba mechanizmy miały w założeniu chronić państwo przed:

• nadużyciem władzy,
• dominacją jednej grupy politycznej,
• zbyt szybkim wprowadzaniem zmian.

Silny wymiar polityczny

Tak liberum veto, jak i współczesne weto prezydenckie bywają wykorzystywane jako narzędzie walki politycznej oraz budowania wpływu.

Najważniejsze różnice

Weto prezydenckie nie niszczy całego procesu ustawodawczego

Liberum veto mogło anulować cały dorobek sejmu. Weto prezydenckie jedynie czasowo zatrzymuje konkretną ustawę.

Weto działa w ramach konstytucji i systemu kontroli

Współczesne demokracje opierają się na zasadzie podziału władz. Prezydent pełni funkcję „hamulca” wobec większości parlamentarnej.

To element systemu „checks and balances„, czyli mechanizmu wzajemnej kontroli władz.

Możliwość odrzucenia weta

Najważniejsza różnica polega na tym, że parlament może odrzucić weto prezydenta. W przypadku liberum veto sprzeciw jednego posła był ostateczny.

Czy porównanie jest uzasadnione?

Porównanie ma głównie charakter publicystyczny i symboliczny. Wskazuje na sytuację, w której jedna osoba może skutecznie zatrzymać działania większości.

Z punktu widzenia nauki o państwie i prawa konstytucyjnego analogia jest jednak ograniczona. Liberum veto było mechanizmem destabilizującym państwo, natomiast współczesne weto prezydenckie stanowi element demokratycznego systemu równowagi władz.

Weto jako bezpiecznik demokracji

W wielu państwach demokratycznych głowa państwa posiada możliwość blokowania ustaw. Ma to zapobiegać:

• pochopnym reformom,
• nadmiernej koncentracji władzy,
• naruszaniu konstytucji lub praw obywatelskich.

Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy weto staje się narzędziem permanentnej blokady politycznej i uniemożliwia sprawne funkcjonowanie państwa.

Weta prezydenckie

Obecne prawo weta (weto ustawodawcze) zostało wprowadzone Konstytucją RP z 1997 roku, która daje prezydentowi 21 dni na podpisanie ustawy lub przekazanie jej do Sejmu z umotywowanym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie (weto).

• Aleksander Kwaśniewski (1995-2005) – zawetował 35 ustaw.
• Lech Kaczyński (2005-2010) – zawetował 18 ustaw.
• Bronisław Komorowski (2010-2015) – zawetował 4 ustawy.
• Andrzej Duda (2015-2025) – zawetował 19 ustaw.

Zakończenie

Choć współczesne weto prezydenckie bywa porównywane do liberum veto, oba mechanizmy różnią się zasadniczo pod względem skutków i miejsca w ustroju państwa. Liberum veto prowadziło do paraliżu politycznego i osłabienia państwa, natomiast weto prezydenckie jest częścią demokratycznego systemu kontroli i równowagi władz.

Porównanie tych instytucji może być atrakcyjne retorycznie, ale historycznie i konstytucyjnie wymaga dużej ostrożności.

Łódzkie biuro rachunkowe. Księgowanie operacji gospodarczych z partnerami z UE, zapraszamy:

Biuro rachunkowe | Usługi księgowe | Łódź | Kontakt | 601-332-331

Oferta: Księgi handlowe, Książki przychodów i rozchodów, Ryczałt, Kadry, Płace, ZUS, CIT, PIT, VAT, KRS.

Co mówią o nas klienci: