Ubezpieczenie społeczne – ubezpieczenie, którego celem jest zapewnienie bezpieczeństwa socjalnego osobom, które z powodu zajścia określonych przez prawo zdarzeń losowych (np. choroba, kalectwo, ciąża, starość) nie mogą utrzymać się z własnej pracy. Wypłaty świadczeń z tych ubezpieczeń mogą mieć charakter krótkoterminowy, długoterminowy lub dożywotni. Obok pomocy społecznej i zaopatrzenia społecznego stanowią podstawowy instrument polityki socjalnej państwa.
Rodzaje ubezpieczeń społecznych ze względu na rodzaj zdarzeń objętych ochroną ubezpieczeniową:
Ubezpieczenie zdrowotne – ubezpieczenie, w którym osobie ubezpieczonej przysługują świadczenia zdrowotne mające na celu zachowanie zdrowia, ochronę przed skutkami chorób oraz leczenie. Wyróżnia się obowiązkowe oraz dobrowolne (prywatne) ubezpieczenie zdrowotne.
Od 2026 r. zmieniają się zasady obliczania składki zdrowotnej dla przedsiębiorców. Minimalna podstawa wymiaru wyniesie 4 806 zł, co odpowiada minimalnemu wynagrodzeniu. Składka wyniesie 432,54 zł. Zmiany dotyczą zarówno osób na zasadach ogólnych, jak i tych korzystających z karty podatkowej.
W 2026 roku wzrosną składki na ubezpieczenia społeczne dla różnych grup ubezpieczonych. Dla osób prowadzących działalność gospodarczą minimalna podstawa wyniesie 30% minimalnego wynagrodzenia, a dla pozostałych grup 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Składki emerytalne, rentowe i chorobowe również wzrosną.
Listopad to ostatni miesiąc na składanie wniosków o wakacje składkowe za 2025 rok, których beneficjentami mogą być mikroprzedsiębiorcy. Od 2024 roku z dostępnej ulgi skorzystało 2,4 mln przedsiębiorców, a łączna kwota zwolnienia przekroczyła 3,1 mld zł. Wnioski rozpatrywane są automatycznie przez ZUS.
Program "Wakacje składkowe" umożliwia mikroprzedsiębiorcom zwolnienie z opłacania składek ZUS za jeden miesiąc w roku, co zapewnia finansowe wsparcie. Przedsiębiorcy powinni złożyć wniosek w listopadzie, aby skorzystać z ulgi w grudniu. Program spotkał się z dużym zainteresowaniem, złożono już 2,2 mln wniosków.
Od grudnia przedsiębiorcy mogą raz w roku ubiegać się o zwolnienie z opłat składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS zarejestrował 2,15 mln wniosków o wakacje składkowe, z największą liczbą za grudzień 2024 r. Pomoc skierowana jest mikroprzedsiębiorcom i jest finansowana z budżetu państwa. Wnioski składa się elektronicznie.
Od 1 stycznia 2026 r. wchodzą w życie zmiany dotyczące składki zdrowotnej dla przedsiębiorców, obejmujące osoby rozliczające się na skali podatkowej, podatkiem liniowym, ryczałtem oraz kartą podatkową. Nowe przepisy wprowadzają między innymi stałą składkę wynoszącą 9% minimalnego wynagrodzenia, zmniejszając możliwość odliczeń podatkowych.