Ubezpieczenie społeczne – ubezpieczenie, którego celem jest zapewnienie bezpieczeństwa socjalnego osobom, które z powodu zajścia określonych przez prawo zdarzeń losowych (np. choroba, kalectwo, ciąża, starość) nie mogą utrzymać się z własnej pracy. Wypłaty świadczeń z tych ubezpieczeń mogą mieć charakter krótkoterminowy, długoterminowy lub dożywotni. Obok pomocy społecznej i zaopatrzenia społecznego stanowią podstawowy instrument polityki socjalnej państwa.
Rodzaje ubezpieczeń społecznych ze względu na rodzaj zdarzeń objętych ochroną ubezpieczeniową:
Ubezpieczenie zdrowotne – ubezpieczenie, w którym osobie ubezpieczonej przysługują świadczenia zdrowotne mające na celu zachowanie zdrowia, ochronę przed skutkami chorób oraz leczenie. Wyróżnia się obowiązkowe oraz dobrowolne (prywatne) ubezpieczenie zdrowotne.
W 2026 roku podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla osób prowadzących działalność gospodarczą będą różne kwoty w zależności od osiąganych przychodów. Składka wynosi od 432,54 zł do 1.495,04 zł, a minimalna podstawa nie może być niższa niż 100% minimalnego wynagrodzenia.
Od 2026 r. zmieniają się zasady obliczania składki zdrowotnej dla przedsiębiorców. Minimalna podstawa wymiaru wyniesie 4 806 zł, co odpowiada minimalnemu wynagrodzeniu. Składka wyniesie 432,54 zł. Zmiany dotyczą zarówno osób na zasadach ogólnych, jak i tych korzystających z karty podatkowej.
W 2026 roku wzrosną składki na ubezpieczenia społeczne dla różnych grup ubezpieczonych. Dla osób prowadzących działalność gospodarczą minimalna podstawa wyniesie 30% minimalnego wynagrodzenia, a dla pozostałych grup 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Składki emerytalne, rentowe i chorobowe również wzrosną.
Listopad to ostatni miesiąc na składanie wniosków o wakacje składkowe za 2025 rok, których beneficjentami mogą być mikroprzedsiębiorcy. Od 2024 roku z dostępnej ulgi skorzystało 2,4 mln przedsiębiorców, a łączna kwota zwolnienia przekroczyła 3,1 mld zł. Wnioski rozpatrywane są automatycznie przez ZUS.
Program "Wakacje składkowe" umożliwia mikroprzedsiębiorcom zwolnienie z opłacania składek ZUS za jeden miesiąc w roku, co zapewnia finansowe wsparcie. Przedsiębiorcy powinni złożyć wniosek w listopadzie, aby skorzystać z ulgi w grudniu. Program spotkał się z dużym zainteresowaniem, złożono już 2,2 mln wniosków.
Od grudnia przedsiębiorcy mogą raz w roku ubiegać się o zwolnienie z opłat składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS zarejestrował 2,15 mln wniosków o wakacje składkowe, z największą liczbą za grudzień 2024 r. Pomoc skierowana jest mikroprzedsiębiorcom i jest finansowana z budżetu państwa. Wnioski składa się elektronicznie.