Kontrola płatników składek jest zadaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określonym w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Celem tej kontroli jest ocena wywiązywania się przez płatników składek z obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych oraz innych zadań zleconych ZUS.
W pierwszym półroczu 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych odzyskał 150,5 mln zł dzięki kontrolom zwolnień lekarskich. Przeprowadzono 227 tys. kontroli, w których nałożono 14,8 tys. decyzji o wstrzymaniu zasiłków. ZUS podkreśla, że zwolnienie nie jest urlopem ani okazją do dodatkowego zarobku.
Pracodawcy mają prawo kontrolować prawidłowość wykorzystywania zwolnień lekarskich przez pracowników, co jest regulowane ustawą. Kontrola może być przeprowadzana samodzielnie lub przez zaufaną osobę. Należy zapewnić przestrzeganie przepisów o ochronie danych osobowych, a decyzje dotyczące zasiłków podejmuje ZUS na wniosek.
W pierwszym półroczu 2017 r. ZUS przeprowadził 265,2 tys. kontroli zwolnień lekarskich, skutkując wydaniem 10,6 tys. decyzji o wstrzymaniu wypłat. Łączna kwota obniżonych i cofniętych świadczeń wyniosła 98,4 mln zł, z czego 89,3 mln zł dotyczyło obniżenia podstawy wymiaru zasiłku.
W drugim kwartale 2015 r. ZUS obniżył lub cofnął świadczenia chorobowe na łączną kwotę 47,9 mln zł, a w pierwszym półroczu wyniosły one 100,5 mln zł. Przeprowadzono 146,4 tys. kontrol, co skutkowało wstrzymaniem wypłat dla 6 tys. osób oraz obniżeniem wypłat dla 53 tys. osób o 42,8 mln zł.
W I kwartale 2015 r. kwota cofniętych lub zmniejszonych świadczeń z tytułu choroby wyniosła prawie 52,6 mln zł, co stanowi wzrost w porównaniu do roku poprzedniego. ZUS przeprowadził 152,2 tys. kontroli, skutkując 6,5 tys. decyzji o wstrzymaniu zasiłków oraz obniżeniem wypłat dla 62,4 tys. osób.
W 2014 roku ZUS cofnął lub zmniejszył świadczenia chorobowe o niemal 177 mln zł, co stanowi spadek o 35 mln w porównaniu do 2013 roku. Przeprowadzono 609,4 tys. kontroli, co skutkowało wydaniem 35,7 tys. decyzji o wstrzymaniu wypłat. Obniżono również świadczenia z powodu opóźnień w dostarczaniu zwolnień.